Problem

JEDAN PROBLEM, HILJADU POGOĐENIH

Opadanje prirodnih resursa, gubitak biodiverziteta i klimatske promjene ozbiljna su prijetnja stanju životne sredine koja je neophodna za ljudsku egzistenciju i temelj je našeg ekonomskog prosperiteta. Svi ovi problemi potiču od pretjerane upotrebe prirodnih resursa koji se mogu otkloniti ako se držimo principa održivog razvoja pri planiranju korišćenja prirodnih dobara. Održivi razvoj, uz bolje upravljanje prirodnim resursima, bi doprinio inkluzivnom i participativnom donošenju odluka i demokratizaciji društva.

To je najbolja međunarodna praksa i dugoročna EU pravna praksa za procjenu održivosti u fazi planiranja bilo kog predloženog poduhvata koji utiče na prirodne resourse, a to se postiže kroz Procjenu uticaja na životnu sredinu (EIA) za projekte i Stratešku procjenu uticaja na životnu sredinu (SEA) za planove i programe. Kako bi se obezbijedila sveobuhvatna, objektivna, transparentna i inkluzivna procjena, njihovi procesi odlučivanja omogućavaju javne konsultacije tokom kojih sve zainteresovane i pogođene strane mogu izraziti svoje mišljenje o projektu, planu ili programu. Iako se EIA i SEA čine kao orjentisane isključivo na životnu sredinu, one se bave spektrom pitanja kao što su ruralni i socijalni razvoj, održivo korišćenje resursa, participativno upravljanje, prava u vezi sa zaštitiom životne sredine, itd. Stoga, učešće civilnog društva u ovim procesima odlučivanja je kritično za jačanje participativne demokratije, povećanja učešća i odgovornosti u donošenju odluka koje utiču na budućnost jednog društva i pomaže postizanju održivog razvoja.

Zemlje u okviru ovog projekta – Albanija, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Srbija i Turska – potpisale su relevantne međunarodne konvencije (tj. Arhuska konvencija, Espo konvencija, Kijev protokol) i prenijele direktive, bilo kao dio procesa pristupanja EU ili kao potpisnici Ugovora o osnivanju Energetske zajednice, koje propisuju procedure za procjenu uticaja (tj. EIA Direktiva, SEA Direktiva, Direktiva o staništima) i zahtjeve za procjenu uticaja (tj. Direktiva o staništima, Okvirna direktiva o vodama). Međutim, relevantne javne institucije primjenjuju ove zahtjeve, u najboljem slučaju forme radi, što dovodi do lošeg kvaliteta procjene, značajnih uticaja na prirodne resurse, netransparentnog procesa donošenja odluka koji je obično lišen učešća civilnog društva i nedostatka učešća šire javnosti u ovim projektima a posebno lokalnih zajednica.

Ovaj projekat će se razvijati na analizi kvaliteta sadržaja i administrativne procedure za sektore hidroelektrane EIA i SEA u Jugoistočnoj Evropi što je određeno od strane WWF-a i koalicije svih nevladinih organizacija koje su okupljene u projektu “Održiva energetska politika u Jugoistočnoj Evropi (SEE SEP)“ u 2015. koji finansira EU. Iako ova analiza obuhvata samo projekte hidroelektrana, identifikikovani nedostaci su sistematični i vode do lošeg kvaliteta procjene na strateškim i projektnim nivoima. Analiza zaključuje da primarno zakonodavstvo, transponujući osnovne direktive EU, nije kompletirano u smislu pravila, propisa i uputstava, a i ako su propisi ustanovljeni onda postoji veliki nedostatak primjene standardnih procedura od strane većine nadležnih organa. U većini zemalja najozbiljniji neuspjesi se odnose na zahtjeve za javne konsultacije i transparentno donošenje odluka, što odražava nespremnost vlasti da u potpunosti sarađuje sa lokalnim zajednicama i nevladinim organizacijama uz poštovanje propisanih procesa za učešće javnosti. Razvijanjem i obrađivanjem nalaza prethodne analize koja se odnosi na Albaniju, Bosnu i Hercegovinu, Crnu Goru i Srbiju, kao i određivanjem iste procjene za Tursku, ova Akcija će formulisati konkretne preporuke ovog plana u cilju poboljšanja regulatornog okvira.